Wil jij weten hoe Zwolse studenten omgaan met eenzaamheid en welke oplossingen er zijn? Check dan Student in Zwolle, een samenwerking met De Stentor.
De Staat van de Studieschuld: “Mijn leven ligt helemaal in puin op het moment”
De Staat van de Studieschuld: “Mijn leven ligt helemaal in puin op het moment”

De Staat van de Studieschuld: “Mijn leven ligt helemaal in puin op het moment”

Een studieschuld van 40-, 50- of zelfs 60.000 euro. Voor steeds meer studenten in Zwolle en de rest van Nederland is dat niet ver van de realiteit. Uit onderzoek van het CBS blijkt dat de totale studieschuld in Nederland sinds 2015 is verdubbeld naar 24,4 miljard euro. Hoe zijn we zover gekomen? En hoe is het om als student daarmee om te moeten gaan?

De huidige problematiek rondom de studieschuld begon bij de politieke keuzes die zijn gemaakt rond 2015. Destijds besloot de coalitie, bestaande uit VVD en PvdA, met steun van de partijen GroenLinks en D66 dat de basisbeurs voor studenten ingeruild zou worden voor het inmiddels beruchte leenstelsel. In plaats van een vast bedrag dat studenten per maand als gift kregen van de overheid, konden studenten met de invoering van het leenstelsel geld lenen bij de overheid om hun studie te bekostigen. Volgens Jet Bussemaker, de toenmalige minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap, zou de invoering van het leenstelsel op 1 september 2015 uiteindelijk €1 miljard opleveren. Dat geld zou dan, deels datzelfde jaar nog, geïnvesteerd kunnen worden in de verbetering van het onderwijs. Uit onderzoek van de Algemene Rekenkamer in 2018 bleek echter dat slechts een derde deel van de €860 miljoen daadwerkelijk door de hogescholen en universiteiten is toebedeeld aan de verbetering van de kwaliteit van het onderwijs.

Kritische geluiden van studenten

Studenten werden dus door de overheid opgezadeld met een torenhoge studieschuld en daarnaast kregen ze ook nog niet eens de beloofde verbetering van het onderwijs. Logischerwijs zorgde dit voor veel kritiek vanuit studenten en verschillende belangenorganisaties. Zo zette Alina Danii Bijl, voorzitter van de vakbond FNV Young en United, in 2019 samen met de Landelijke Studentenvakbond (LSVb) de landelijke campagne #NietMijnSchuld op. “In 2015 was het leenstelsel ingevoerd en vier jaar later zagen we al dat het systeem niet werkte. Er waren veel meer schulden en veel minder kansen voor jongeren op bijvoorbeeld de huizenmarkt. Wij vonden destijds dus dat het weer moest veranderen naar de situatie zoals die voor 2015 was,” aldus Bijl over het opzetten van de campagne.

Voorzitter van de FNV Young & United én mede-oprichtser #NietMijnSchuld Alina Danii Bijl

Na het organiseren van veel protesten en het voeren van talloze gesprekken met ministers, politici en studenten van de FNV Young & United en de Lsvb het voor elkaar om het afschaffen van het leenstelsel op de politieke agenda te krijgen. “Uit alle gesprekken die we gevoerd hebben met studenten op de campus bleek dat studenten heel erg de druk op hun schouders voelden door het nieuwe leenstelsel. Het werd toen duidelijk dat de basisbeurs geen simpele toevoeging is aan het budget van de studenten, maar een regelrechte noodzaak voor studenten om rond te komen,” zegt Alina Danii Bijl. “Al vrij snel kregen we het voor elkaar dat vrijwel alle partijen, behalve de VVD, zich tegen het leenstelsel keerde. Voorafgaand aan onze campagne zeiden veel mensen dat we geen draagvlak in de politiek zouden krijgen, maar ‘we proved them wrong’. Inmiddels is het leenstelsel afgeschaft en kunnen studenten van september 2022 weer gebruik maken van een basisbeurs. Daar zijn wij heel blij mee,” vertelt Alina over het succes van #NietMijnSchuld.

De Staat van de Studieschuld in Zwolle

Niet alleen in de Randstad, maar ook in Zwolle en Overijssel zijn er meer dan genoeg studenten te vinden met een grote studieschuld. Een van die studenten is de 22-jarige Kimberley Lindenhovius. In de afgelopen jaren heeft ze flink veel geld moeten lenen van de overheid om onder andere haar huur en de boodschappen te kunnen betallen. “Naar schatting heb ik nu ongeveer een studieschuld van zo’n 34 à 35.000 euro. Het is in ieder geval een behoorlijk grote schuld. Ik weet het niet precies, omdat ik er zo min mogelijk naar probeer te kijken. Daar word ik namelijk niet echt vrolijk of gerust van.”

Kimberley Lindenhovius (22) tijdens een demonstratie

“Door mijn studieschuld heb ik eigenlijk de rest van mijn leven financiële onzekerheid. Wat als ik door mijn studieschuld geen hypotheek krijg? Dan kan ik pas om mijn 60e een huis kopen. Wat als ik niet gelijk een goede baan weet te krijgen? Hoe ga ik dan mijn studieschuld aflossen? Wat als ik niet mijn diploma binnen 10 jaar haal? Dan heb ik geen recht meer op een lening? Hoe ga ik dan alles betalen.” Deze vragen spoken constant door het hoofd van de jonge student. Niet alleen maakt de studieschuld haar financieel onzeker, ook mentaal speelt het haar parten. “Ik maak mij eigenlijk non-stop zorgen over alles. Over mijn toekomst, maar ook over hoe ik deze maand weer ga zorgen voor de boodschappen. Ik ben mij constant bewust van de keuzes die ik maak. Zo zeg ik bijvoorbeeld een avondje op het terras met mijn vrienden af, omdat ik anders de boodschappen niet kan doen. Ik ben op dit moment gewoon niet aan het leven, maar aan het overleven. Mijn leven ligt helemaal in puin op het moment en ik kan gewoon niet meer,” vertelt Kimberley.

Steun van de gemeenteraad

Op begrip van de Zwolse gemeenteraad kunnen de studenten in Zwolle in ieder geval rekenen. Raadsleden en woordvoerders Studentenzaken Ruben van de Belt van de ChristenUnie en Margriet Leest van GroenLinks erkennen de grote mentale en financiële gevolgen die Zwolse studenten ervaren door hun studieschuld. Margriet Leest benadrukt dat in Zwolle bij verschillende wijkcentra en bij de studiebegeleidingscentra op de scholen aandacht voor het mentale welzijn van de student op nummer 1 staat. “Ik hoop van harte dat studenten de stap durven te nemen naar professionele hulp als je die hulp nodig hebt. Dat kan een hele moeilijke stap zijn, maar het is wel belangrijk om de stap te nemen als student,” aldus het raadslid van GroenLinks.

Volgens van de Belt is het ook heel belangrijk dat de gemeente in gesprek blijft met de scholen over het creëren van laagdrempelige plekken om te praten over de effecten van de financiële zorg die studenten ervaren door hun studieschuld. “Het is volgens mij ook heel belangrijk dat studenten elkaar onderling in de gaten houden. Via studentenverenigingen kunnen medestudenten elkaar natuurlijk ook helpen met het oplossen van financiële problemen. Bij de gemeente kun je ook aankloppen voor budgettaire hulp, maar dan is het vaak even een halfuurtje de boeken induiken. Bij een studentenvereniging kan je heel makkelijk oog hebben voor het menselijke, omdat je je medestudenten vaak veel persoonlijker kent dan de ambtenaar bij de gemeente.”

Toekomst

Vanaf het aankomende studiejaar kunnen studenten eindelijk weer gebruik maken van de basisbeurs. Volgens de plannen van het kabinet zal de nieuwe beurs voor thuiswonende studenten neerkomen op €91 en voor uitwonende studenten op €255. Hoewel met de herinvoering van de basisbeurs de strijd van studenten en belangenorganisaties lijkt gestreden is dat niet helemaal het geval. Deze basisbeurs is namelijk lager dan de basisbeurs die voor het leenstelsel en dat terwijl het leven er niet goedkoper op is geworden sinds 2015. “Dit voorstel van de minister is echt ontoereikend. Mensen kunnen hier niet van rondkomen en dat is uiteraard een probleem. De regering wil het liefst voor een kwartje op de eerste rij zitten, maar dat gaat niet meer.,” zegt Alina Danii Bijl over de plannen van het kabinet. Op 11 juni organiseren de FNV Young & United en de LSVb een prostest in Amsterdam om te strijden voor die hogere basisbeurs, maar ook voor een redelijke compensatie voor studenten als Kimberley, die door de overheid zijn opgezadeld met een torenhoge studieschuld. De vraag blijft of de minister ook daadwerkelijk oor heeft naar de kritische geluiden die de belangorganisaties laten horen.